Największe zabytkowe organy na Śląsku Cieszyńskim znajdują się w ewangelickim Kościele Jezusowym w Cieszynie i to trzeci z kolei instrument w tym kościele. Pierwsze organy pochodził z drewnianego kościółka, który został wybudowany w 1709 roku na miejscu dzisiejszego Kościoła Jezusowego. Organy te ufundował Zygmunt Frölich z Bielska – dyrektor kancelarii hrabiego Juliusza Bogumiła Sunnegka z Jesenic, właściciela bielskiego państwa stanowego. W 1785 roku zostały zastąpione nowym instrumentem, który wykonał organmistrz Franz Horziczka (Horčička) z Frydku (dziś Frydek-Mistek w Czechach). Drugie organy były znacznie większe od poprzednich i posiadały 24 głosy, 2 klawiatury ręczne (manuały) i klawiaturę nożną (pedał).
Umowa z Franciszkiem Horziczką z Frydku na wykonanie nowych organów dla Kościoła Jezusowego, 24 kwiecień 1785 r.
W 1863 roku przebudowę drugiego instrumentu przeprowadził organmistrz Antoni Sapalski z Krakowa. Odnowiono prospekt organowy oraz wymieniono: trzy klawiatury (w tym nożną), registraturę (mechanizm gry), cztery miechy, dodatkowo dodano miech rezerwowy do utrzymania zapasu i regulowania powietrza, dorobiono nową większą wiatrownicę (najważniejsza część mechanizmu powietrznego organów) oraz wstawiono nowe głosy. Po przebudowie organy posiadały około 800 piszczałek.
Drugie organy Kościoła Jezusowego, 1917 r.
W czasie I wojny światowej wojska austriackie zarekwirowały dzwony z brązu, blachę miedzianą z wieży kościoła oraz część największych piszczałek prospektowych, cynowych. Na tak ogołoconych organach, w których pozostawiono piszczałki drewniane i część mniejszych cynowych, grano aż do 1923 roku.
Drugie organy po zdemontowaniu piszczałek prospektowych, ok. 1923 r.
Początkiem 1923 roku zamówiono do Kościoła Jezusowego trzeci instrument w firmie W. Sauer w Frankfurcie nad Odrą, której właścicielem był wówczas organmistrz Oskar Walcker. 2 października 1923 roku nowe organy były już w Cieszynie. Przystąpiono do rozbiórki starych organów oraz montażu nowego znacznie większego instrumentu.
Cegiełka w wysokości 1000 Marek Polskich na nowe organy, ok. 1923 r.
Poświęcenie organów odbyło się w ostatnią niedzielę roku kościelnego, 25 listopada 1923 roku w ramach nabożeństwa głównego o godzinie 10:00. Kazanie wygłosił Biskup Kościoła ks. Juliusz Bursche z Warszawy, a poświęcenia nowego instrumentu dokonał proboszcz parafii ks. Karol Kulisz. Po południu o godzinie 14:00 odbył się uroczysty koncert, w którym wystąpili: organista prof. Fritz Lubrich z Katowic, Ottokar Slawik z żoną alcistką, tenor – Józef Michejda, cieszyński chór męski i mieszany pod dyrekcją Konrada Göllnera oraz organista Kościoła Jezusowego Karol Hławiczka, który był głównym inicjatorem i nadzorującym zakup, montaż, jak i barwę brzmienia nowego instrumentu.
Projekt rozbudowy prospektu organowego z 1923 r. przez firmę W. Sauer.
Nowe organy posiadały 2076 piszczałek, z których największe przekraczały 4 metry. Piszczałek nowych wykonanych przez firmę Sauer było w sumie 1964, w tym cynowych 1244, cynkowych 429, drewnianych 291 oraz 112 piszczałek drewnianych pozostawionych z poprzednich organów. Posiadały 36 głosów, 3 manuały i pedał. Miechy organowe skonstruowane zostały w taki sposób, aby można było napełniać je powietrzem mechanicznie dzięki pracy fizycznej kalikantów – jak to czyniono do tej pory – lub też zasilić dmuchawą elektryczną. Całe zaś organy zostały umieszczone w prospekcie (szafie organowej) poprzedniego instrumentu o półtorej metra podwyższonej oraz poszerzonej o boczne skrzydła, tak aby mógł pomieścić znacznie większą liczbę piszczałek niż do tej pory.
Bilet na uroczystość poświęcenia organów, 25 listopad 1923 r.
W latach 30-tych XX wieku organy były czyszczone i intonowane przez firmę Dominika Biernackiego z Włocławka. Prace te prowadzone we wrześniu 1935 roku najwyraźniej były wykonane niezbyt rzetelnie, gdyż parafia zrezygnowała z dalszej konserwacji instrumentu przez firmę Biernackiego jednocześnie reklamując wykonaną usługę: „strojenie organów którego W. Pan ostatnio dokonał nie jest zadowalające – zwłaszcza trzeci manuał jest tak samo rozstrojony, jak był przed nastrojeniem.” W tym też czasie grę na organach Kościoła Jezusowego rozpoczął wybitny wirtuoz gry organowej, kompozytor, pedagog Jan Gawlas – późniejszy profesor i rektor Wyższej Szkoły Muzycznej w Katowicach (dziś Akademia Muzyczna im. K. Szymanowskiego).
Organy W. Sauer w Kościele Jezusowym, okres międzywojenny.
Po II wojnie światowej organy przechodziły kolejne cykliczne naprawy. W 1953 roku w trakcie przygotowań do jubileuszu 250-lecia Kościoła Jezusowego, prace remontowe przeprowadzała firma Ryszarda Frankego z Rybnika. Ten sam organmistrz prowadził prace w 1961 roku. Na przełomie 1974 i 1975 roku prace remontowe prowadził Ferdynand Suchy z Ustronia.
W 2012 roku parafia rozpoczęła akcję pn. „Ratujmy Organy Kościoła Jezusowego” przyniosła oczekiwane rezultaty i pozwoliła na kompleksową konserwację organów wykonaną przez organmistrza Olgierda Nowakowskiego z Zabrza i jego pracownika Rafała Fabera. Prowadzone prace uwidoczniły ogromne spustoszenie biologiczne, jakie poczynił kołatek, odkryto i naprawiono szereg wad konstrukcyjnych oraz poprawiono jakość pracy z instrumentem w przyszłości poprzez zainstalowanie odpowiednich drabinek, oświetlenia, podpórek itp. Prace pozwoliły też na poszerzenie wiedzy o samych organach, okazało się, iż liczba piszczałek wynosi obecnie 2212, z czego największa drewniana, mierzy 508 cm, zaś najmniejsza, metalowa 17,5 cm, ponadto zachowało się do dziś 35 piszczałek z XVIII wieku, przy czym 2 ze względu na ich zły stan trafiły do Muzeum Protestantyzmu a 1 do Muzeum Organów Śląskich w Katowicach, a ubytek zastąpiono nowymi wykonanymi na wzór oryginałów. Remont rozpoczęty początkiem października 2014 roku zakończony został po dwóch latach, stając się pięknym preludium rozpoczynającego się 31 października 2016 roku w cieszyńskim Kościele Jezusowym jubileuszu 500 lat Reformacji.
W 1707 roku na Śląsku zakończył się najtrudniejszy okres kontrreformacji. Był to wynik porozumienia pomiędzy protestanckim królem Szwecji Karolem XII Wittelsbachem a katolickim cesarzem Józefem I Habsburgiem. Na mocy zawartej wówczas ugody altransztadzkiej (od miejscowości Altranstädt w Saksonii) i wrocławskiego recesu egzekucyjnego (1709) cesarz zgodził się na złagodzenie praw skierowanych przeciwko śląskim ewangelikom, m.in. zezwolił na budowę na Śląsku sześciu ewangelickich kościołów – zwanych kościołami łaski (od łaski cesarskiej). Pięć kościołów wybudowano na Dolnym Śląsku przed miastami: Jelenią Górą, Kamienną Górą, Kożuchowem, Miliczem i Żaganiem oraz jeden na Górnym Śląsku przed Cieszynem.
Wiadomość o podpisaniu ugody altranstadzkiej z 1707 r. wywołał na Śląsku masowy ruch religijny. Dzieci gromadziły się poza miastami na modlitwach o wypełnienie postanowień. Strona tytułowa broszury o modlących się dzieciach Caspara Neumanna, Gründliche Nachricht von derer evangelischen Schlesier Kinder=Andacht, 1708 r.
Kościół łaski w Jeleniej Górze, widokówka okres międzywojenny
Kościół łaski w Kożuchowie, widokówka okres międzywojenny
Dnia 24 maja 1709 roku za murami Cieszyna wyznaczono miejsce pod budowę Kościoła Jezusowego. Wpierw wybudowano mały drewniany kościółek, a w 1710 roku rozpoczęto budowę murowanego kościoła od położenia kamienia węgielnego i nadania mu imienia Jezusa. Budowę zakończono w 1730 roku, jednakże bez wieży, którą dobudowano w 1750 roku.
Głowica laski z orłem cesarskim, którą wyznaczono miejsce pod budowę Kościoła Jezusowego, 1709 r.
Jedyna ewangelicka parafia na całym Górnym Śląsku jednoczyła ewangelików z odległych stron. W pierwszych dziesięcioleciach istnienia parafii należało do niej przeszło 40 000 wiernych. Aby przybyć do Kościoła Jezusowego wierni pokonywali nawet 100 km. W słoneczne dni w nabożeństwach uczestniczyło przeszło 7000 osób. Nabożeństwa odprawiano w różnych językach – po polsku, niemiecku i czesku.
Dokument aktu erekcyjnego złożony wraz z kamieniem węgielnym pod budowę Kościoła Jezusowego w dniu 13 X 1710 r., odpis
